SendMN апп дээр валютын ханш тогтмол шинэчлэгдэж байдгийг та анзаарсан байх. Учир нь дэлхийн валютын зах зээл дээр ханш өдөр бүр төдийгүй цаг, минутын дотор ч өөрчлөгдөж байдаг.
Валютын ханшинд эрэлт, нийлүүлэлт, экспорт импорт, инфляц, хүү, дэлхийн зах зээлийн нөхцөл зэрэг олон хүчин зүйл зэрэг нөлөөлдөг.
Энгийнээр хэлбэл, валютын ханш гэдэг нь нэг улсын мөнгийг нөгөө улсын мөнгөөр хэдээр солихыг илэрхийлсэн үнэ юм. Жишээлбэл, 1 ам.долларыг хэдэн төгрөгөөр солих вэ гэдэг нь ам.доллар, төгрөгийн ханш юм.
Тэгвэл валютын ханш яагаад байнга хөдөлдөг, төгрөгийн ханшид ямар хүчин зүйлс голлон нөлөөлдгийг энгийнээр тайлбарлая.
1. Валютын эрэлт, нийлүүлэлт
Ханшийн хөдөлгөөнийг ойлгоход хамгийн түрүүнд эрэлт, нийлүүлэлт гэсэн хоёр ойлголтыг мэдэхэд хангалттай.
Монголын иргэд, компаниудад ам.доллар, юань, вон зэрэг гадаад валют хэрэгтэй болох үед тухайн валютын эрэлт нэмэгдэнэ. Харин экспорт, гадаадын хөрөнгө оруулалт болон бусад эх үүсвэрээр Монголд гадаад валют орж ирэхэд нийлүүлэлт нэмэгдэнэ.
Энгийн жишээгээр, зах зээл дээр ам.доллар авах хүсэлтэй хүн олон болж, худалдах ам.долларын хэмжээ харьцангуй бага байвал ам.долларын төгрөгөөр илэрхийлэгдэх үнэ өсөх чиглэлд хөдөлж болно. Харин валютын нийлүүлэлт нэмэгдэхэд эсрэг чиглэлд нөлөөлөх боломжтой.
Монголбанк мөнгөний бодлогын шилжих механизмаа тайлбарлахдаа валютын ханшийг эдийн засагт нөлөөлдөг үндсэн сувгуудын нэгээр авч үздэг.
2. Экспорт, импорт
Монгол Улс гадаадад бараа, бүтээгдэхүүн борлуулах үед гадаад валютын орлого орж ирдэг. Харин гадаадаас бараа, үйлчилгээ худалдан авахдаа гадаад валютаар төлбөр хийнэ.
Тухайлбал, нүүрс, зэс, алт зэрэг экспортын бүтээгдэхүүний борлуулалт өсвөл Монголд орж ирэх гадаад валютын хэмжээ нэмэгдэх боломжтой. Харин шатахуун, автомашин, тоног төхөөрөмж болон бусад импорт нэмэгдэхэд гадаад валютын хэрэгцээ өснө.
Тиймээс экспорт, импортын хэмжээ нь валютын эрэлт, нийлүүлэлттэй шууд холбоотой.
Ханшийн өөрчлөлт эргээд импортын барааны үнэд нөлөөлдөг. Төгрөгийн ханш сулрах үед ижил үнэтэй гадаад барааг авахад илүү олон төгрөг шаардагдах боломжтой. Монголбанк валютын ханшийн өөрчлөлт импортын бараа, үйлчилгээний үнээр дамжин инфляцад нөлөөлдөг гэж тайлбарладаг.
3. Инфляц болон бодлогын хүү
Инфляц гэдэг нь бараа, үйлчилгээний үнэ ерөнхийдөө өсөж, мөнгөний худалдан авах чадвар буурах үзэгдэл.
Инфляцын төлөв өөрчлөгдөх үед Монголбанк бодлогын хүү зэрэг мөнгөний бодлогын хэрэгслээр эдийн засгийн идэвх, хэрэглээ, хадгаламж, зээлийн нөхцөлд нөлөөлдөг.
Бодлогын хүү өөрчлөгдөхөд банкны хадгаламж, зээлийн хүү дагаж өөрчлөгдөх боломжтой. Энэ нь хүмүүс, компаниуд мөнгөө хадгалах, зарцуулах, зээл авах болон хөрөнгө оруулах шийдвэрт нөлөөлж, цаашлаад валютын зах зээлд дамжин нөлөө үзүүлдэг. Монголбанк мөнгөний бодлого эдийн засагт хүү, хүлээлт, хөрөнгийн үнэ болон валютын ханш зэрэг хэд хэдэн сувгаар дамждаг гэж тайлбарладаг.
Иймээс инфляц, хүү, валютын ханшийг тус тусад нь харахаас илүү эдийн засгийн харилцан холбоотой үзүүлэлтүүд гэж ойлгож болно.
4. Монголоос орж, гарч байгаа гадаад валют
Гадаад валют Монголд экспортоос гадна олон сувгаар орж ирдэг.
Гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт, гадаад санхүүжилт болон бусад хөрөнгийн урсгалаар валют Монголд орж ирнэ. Харин импортын төлбөр, гадаад өрийн төлөлт, үйлчилгээ болон бусад төлбөрөөр валют гадагшилна.
Монголбанк эдгээр хөдөлгөөнийг төлбөрийн тэнцэл, гадаад хөрөнгө оруулалт, гадаад худалдаа, гадаад валютын улсын нөөц зэрэг үзүүлэлтээр нэгтгэн мэдээлдэг.
Монголд орж ирэх валютын хэмжээ өсөх нь зах зээл дэх нийлүүлэлтийг нэмэгдүүлэх боломжтой. Харин гадаад төлбөрийн хэрэгцээ өсөх үед валютын эрэлт мөн нэмэгдэнэ.
Ингээд харахад ханш гэдэг нь зөвхөн банк, валют арилжааны цэг дээр тогтоодог тоо биш. Улс руу орж, гарч байгаа мөнгөний урсгалыг илэрхийлж байдаг эдийн засгийн нэг үзүүлэлт юм.
5. Гадааад орчин, дэлхийн зах зээлийн нөхцөл
Монголын эдийн засаг олон улсын худалдаа, түүхий эдийн зах зээлтэй нягт холбоотой.
Нүүрс, зэс, алт зэрэг экспортын бүтээгдэхүүний дэлхийн зах зээлийн үнэ өөрчлөгдөхөд Монголын экспортын орлого дагаж өөрчлөгдөх боломжтой. Үүнтэй адил шатахуун болон импортын бусад бүтээгдэхүүний үнэ өсөх нь гадаад валютын төлбөрт нөлөөлнө.
Мөн дэлхийн эдийн засгийн өсөлт, худалдааны гол түнш орнуудын нөхцөл, олон улсын санхүүгийн зах зээл дэх өөрчлөлт зэрэг нь Монголд орж ирэх хөрөнгө оруулалт, экспортын эрэлт болон валютын урсгалд нөлөөлдөг.
Монголбанк мөнгөний бодлогын шийдвэр гаргахдаа дотоодын инфляц, эдийн засгийн идэвхээс гадна гадаад орчны өөрчлөлтийг мөн харгалзан үздэг.
Ханш өсөх, буурахыг урьдчилан мэдэж болох уу?
Валютын ханшид олон хүчин зүйл нэгэн зэрэг нөлөөлдөг тул ирээдүйн хөдөлгөөнийг ойлгохын тулд эдийн засгийн нөхцөл байдлыг бүхэлд нь харах шаардлагатай.
Жишээлбэл, экспортын орлого нэмэгдсэнээр Монголд орж ирэх валют өсөж болох ч энэ үед импортын хэрэгцээ мөн нэмэгдэж болно. Үүн дээр инфляц, хүү, гадаадын хөрөнгө оруулалт, дэлхийн зах зээлийн нөхцөл зэрэг бусад хүчин зүйл давхар нөлөөлнө.
Тиймээс валютын ханшийн хөдөлгөөнийг эрэлт, нийлүүлэлт болон эдийн засгийн дотоод, гадаад орчны нийлбэр үр дүн гэж ойлгоход хамгийн хялбар.
Мөнгө шилжүүлэхэд ханш яагаад чухал вэ?
Валютын ханш өөрчлөгдөхөд гадаад руу илгээх болон гадаадаас авах мөнгөний хэмжээ мөн дагаж өөрчлөгдөнө.
Жишээлбэл, Солонгосоос Монгол руу ижил хэмжээний вон шилжүүлэхэд вон, төгрөгийн ханшаас хамааран хүлээн авагчийн авах төгрөгийн дүн өөр байж болно. Монголоос гадаад руу мөнгө илгээх үед ч мөн тухайн валютын ханш шилжүүлгийн нийт дүнд нөлөөлнө.
Иймээс гадаад шилжүүлэг хийхдээ ханш, шимтгэл болон хүлээн авагчийн авах эцсийн дүнг хамтад нь харах нь хамгийн ойлгомжтой.
SendMN апп дээр гүйлгээ илгээхдээ ухайн үеийн ханш, шимтгэл болон хүлээн авагчийн авах дүнг харах боломжтой.
Энэхүү нийтлэл нь валютын ханшид нөлөөлдөг үндсэн хүчин зүйлсийг ерөнхий байдлаар тайлбарлах зорилготой.